Sakin Kalmak Ve Donmak Aynı Şey Değil

Modern dünyada psikolojik dayanıklılık çoğu zaman yanlış anlaşılabiliyor. Özellikle sakinlik, birçok insan tarafından doğrudan duygusal olgunlukla eş tutuluyor. Oysa insanın sessizleşmesi, tepki vermemesi ya da geri çekilmesi her zaman regüle olduğu anlamına gelmiyor. Bazen bu durum, sinir sisteminin yoğun yük karşısında kendini korumaya almak için geliştirdiği bir shutdown mekanizmasına dönüşebiliyor.

Psikolojide “freeze response” olarak tanımlanan donma tepkisi, insanın yalnızca savaşma ya da kaçma değil, aynı zamanda tamamen durma eğilimi de gösterebildiğini anlatır. Özellikle uzun süreli stres, sürekli performans baskısı, duygusal yük, kronik belirsizlik ve yoğun zihinsel maruziyet yaşayan bireylerde bu durum daha görünmez ama daha kalıcı bir hale gelebiliyor. İnsan dışarıdan sakin görünürken, içeride aslında hissini bastırıyor, bağlantısını azaltıyor ve psikolojik enerjisini minimum seviyede kullanmaya çalışıyor olabilir.

Bugün birçok insanın regülasyon ile bastırmayı birbirine karıştırmasının sebeplerinden biri de tam olarak burada başlıyor. Gerçek regülasyon, duygunun ortadan kalkması değildir. Tam tersine, kişinin hissettiği şeyi fark etmeye devam ederken düşünme kapasitesini koruyabilmesidir. Shutdown halinde ise kişi çoğu zaman duyguyla temasını kaybetmeye başlar. İlk etapta bu durum “güçlü olmak”, “çok etkilenmemek” ya da “umursamamak” gibi görünebilir. Ancak uzun vadede insanın kendi iç dünyasına yabancılaşmasına neden olabilir.

Modern yaşamın hızının bu süreç üzerinde önemli bir etkisi var. Sürekli uyarılan bir sinir sistemi, bir süre sonra yalnızca yoğun duygular karşısında değil, nötr ve sakin anlarda da kendini kapatmaya başlayabiliyor. Çünkü beden ve zihin uzun süre alarm halinde yaşadığında, sakinlik bile yabancı bir deneyime dönüşebiliyor. Bu nedenle bazı insanlar huzurlu anlarda bile rahatlayamıyor; sürekli yeni bir problem, yeni bir uyarı ya da yeni bir yoğunluk aramaya başlıyor. Sessizlik, yavaşlık ve durağanlık birçok kişi için dinlendirici olmaktan çok rahatsız edici hale gelebiliyor.

Duygusal bastırma da çoğu zaman dramatik biçimde ortaya çıkmıyor. İnsan günlük hayatına devam ediyor, çalışıyor, üretiyor, toplantılara giriyor, sosyal ilişkilerini sürdürüyor olabilir. Ancak bütün bu işlevselliğin altında, hissedememeye başlayan bir yapı oluşabiliyor. Özellikle sürekli güçlü kalmaya çalışan, performans odaklı yaşayan ve zihinsel olarak sürekli aktif kalan kişilerde bu durum daha sık görülüyor. Çünkü sistem uzun süre yalnızca “devam etmeye” odaklandığında, hissetmek ikinci plana düşebiliyor.

Bu noktada dürtüsellik ve duygusal donma aslında birbirinin zıttı gibi görünse de benzer bir psikolojik zeminden beslenebiliyor. Bir tarafta yoğun duyguyu anında dışarı boşaltan bir yapı, diğer tarafta aynı yoğunluğu tamamen içeride tutan bir yapı oluşuyor. Ancak her iki durumda da kişinin duyguyla sağlıklı bir temas kuramadığı görülüyor. Gerçek regülasyon ise ne aşırı reaksiyon vermek ne de tamamen kapanmak anlamına geliyor. Regülasyon, duygunun varlığını inkâr etmeden onun içinde kaybolmamayı ifade ediyor.

Belki de bugün birçok insanın ihtiyaç duyduğu şey daha az hissetmek değil; hissettiği şeyi taşıyabilmek. Çünkü psikolojik güç bazen hiçbir şey hissetmemek değil, hissederken kendinle bağlantıda kalabilmek anlamına geliyor.